“Geef gewoon je grenzen aan.” Het klinkt zo eenvoudig als iemand dat zegt. Maar in de praktijk blijkt het een stuk lastiger. Je reageert te snel, je kunt geen keuze maken en legt die dus bij een ander neer, of je vergeet te reageren en zit ineens ergens aan vast waar je totaal geen zin in had.
Voor mensen met ADHD is het aangeven van grenzen een echte uitdaging. Ik merkte dat onlangs weer aan den lijve.
De meidentrip
Samen met mijn twee beste vriendinnen had ik een prachtig huisje geboekt in Overijssel. De haard ging aan, de spelletjes kwamen op tafel en het was heerlijk. Want als ik met deze twee op pad ben, is niks te gek. We vertellen elkaar alles en steunen elkaar door dik en dun. Ze zijn echt goud waard.
En toch bleek het voor mij moeilijker dan ik had verwacht om mijn grens, of eigenlijk mijn behoefte, uit te spreken.
Thuis, op vakantie met Paul en Lewis, weet ik heel goed dat het voor de rust in mijn lijf het beste is om een dag van tevoren te bepalen wat we gaan doen. Maar op deze meidentrip liep ik daar glansrijk aan voorbij.
Mijn vriendinnen zijn van het type “het komt wel goed, we zien wel”. Ik waardeer dat in hen, en eerlijk gezegd zou ik dat zelf ook wel wat meer willen hebben. Zij hebben geen plan nodig.
Ik dacht dat ik het ook wel zou kunnen, een dagje zonder plan. Maar helaas werkt mijn brein toch echt anders. Ik voelde de onrust in mijn lijf groeien, en tijdens de lunch kon ik niet meer anders: ik vroeg wat we ’s middags zouden gaan doen.
Er bleek geen behoefte aan een plan. En ik brak. Er kwamen tranen en ineens voelde ik me verdrietig en verloren. Zonder plan is het alsof ik zweef, alsof er geen grond meer onder mijn voeten is waar ik veilig op kan staan.
Gelukkig kreeg ik de ruimte om me uit te spreken, en waren ze zo lief om samen met mij een plan te bedenken voor die middag.
Het schuldgevoel
Een plan klinkt misschien als iets groots, maar voor mij kan het ook simpelweg betekenen: de hele dag spelletjes spelen en ’s avonds ergens wat eten. Het hoeft niet veel te zijn. Het betekent alleen dat ik weet wat ik van de dag kan verwachten.
Toch voelde ik me schuldig. Schuldig omdat ik iets nodig had. Omdat mijn grens bereikt was met het “we zien wel”-idee.
Ken je dat? Dat gevoel dat je last bent, puur omdat jij iets anders nodig hebt dan de mensen om je heen?
De Jenga-toren
Grenzen aangeven gaat over meer dan alleen een fysieke of mentale grens bewaken. Het gaat ook over het kennen van je persoonlijke behoeften en die durven uitspreken.
Wanneer we zeggen dat iemand onze grens is overgegaan, leggen we het bij de ander neer. En dat heb je niet altijd in de hand. Wat je wél in de hand hebt, is weten wat jij nodig hebt en dat communiceren.
Ik gebruik hiervoor graag het beeld van een Jenga-toren. Een blokje valt uit je toren op het moment dat jij iemand over jouw grens heen laat gaan. Dat gebeurt vaak doordat we onze eigen behoeften nog niet goed kennen, of omdat we ze niet helder communiceren. Als dat te vaak gebeurt, stortt de hele toren in.
Maar als je je eigen Jenga-toren leert kennen, weet je ook wat je nodig hebt om blokjes terug te plaatsen of hoe je voorkomt dat ze eruit vallen. En als je dat leert communiceren, ontstaat er een stabielere basis.
Hoe geef je dan je grenzen aan?
Onderzoek wat jij nodig hebt. Wat heb jij nodig om jouw Jenga-toren in balans te houden? Wat moet je daarvoor doen, en wat heb je daarvoor nodig van anderen?
Onderzoek waar jouw grens ligt. Je zult merken dat je niet altijd dezelfde draagkracht hebt. Er zijn momenten of periodes waarin je meer aankan. Voor vrouwen kan dat de tweede week van de cyclus zijn; voor iedereen geldt dat een rustige periode meer ruimte geeft. Onze Jenga-toren wordt dan niet al door andere zaken uit balans gehaald.
Leer hoe je jouw behoeften communiceert. Dit kan ontzettend moeilijk zijn. Je saboteur fluistert je waarschijnlijk in dat anderen het stom vinden, of dat je een last bent. Maar dat is niet zo. Mensen waarderen het juist als je weet wat voor jou werkt en daarnaar handelt. Dat is persoonlijk leiderschap in de praktijk.
Bouw ruimte in. Ons brein wil snel: iets lijkt nu geweldig, maar blijkt later een verschrikkelijk idee. Geef jezelf toestemming om “nee” te zeggen, of om een eerder gegeven “ja” terug te nemen. Je hoeft niet meteen te antwoorden, en als je toch te snel “ja” hebt gezegd, mag je dat gewoon aangeven.
En: omring jezelf met de juiste mensen. Als jij de juiste mensen om je heen hebt, steunen ze je hierin en geven ze je de ruimte om jouw grenzen te verkennen. Blijf daarover in gesprek en zoek samen naar de win-win.
Mijn vriendinnen deden dat. Ze gaven me de ruimte, maakten een plan, en de middag werd alsnog prachtig.
Jouw toren mag er staan. Met én zonder plan.